ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗ ΓΡΑΦΗ ΕΚΘΕΣΗΣ

Αρκετα συχνά οι μαθητες "χανονται"στην αναζήτηση στοιχείων για τη συνταξη μίας έκθεσης και πελεγοδρομούν σε μία πληθωρα πληροφοριών, τις οποίες, δυστυχώς καλούνται να αποστηθίσουν.

    για την απλούστευση και την καλύτερη εμπέδωση του γνωστικού υλικού προτείνουμε την ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΙΤΙΩΝ / ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ / ΛΥΣΕΩΝ ΣΕ ΔΥΟ ΑΞΟΝΕΣ :  

ΑΤΟΜΟ  ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ο μαθητής θα αναζητήσει υλικό για την απόδοση ευθυνών, συνεπειών αλλά και θα προτέινει λύσεις μέσα από συγκεκριμένους αξονες, όπως παρατίθενται παρακάτω.

εξάλλου, η αναγνωριση της υπόστασης του ΑΤΟΜΟΥ  όσο και ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ  μπορούν αναμφισβήτητα να χρησιμοποιηθούν ως αίτια και συνέπειες μιας ήδη διαμορφωμένης καταστασης.

 ΑΤΟΜΟ

ΑΙΤΙΑ  -  ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ   ΤΟΜΕΑΣ

(Αξιολόγηση των επιδράσεων της έννοιας στη σωματική διάπλαση και στην ικανοποίηση βασικών βιολογικών αναγκών και στην πρόκληση βιολογικής ευεξίας ή εκφυλισμού)

Ικανοποίηση των βιολογικών αναγκών αλλά και η επίδραση των διαφόρων παραγόντων στη σωματική υγεία του ανθρώπου

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΣ  ΤΟΜΕΑΣ

( Εξετάζουμε την επίδραση της έννοιας στην καλλιέργεια και ανάδειξη συναισθημάτων - κατώτερων ή ανώτερων - τη λειτουργία της στην ευαισθητοποίηση και εξανθρωπισμό του ατόμου και γενικότερα την οριοθέτηση της έννοιας στην ποιοτική στάθμη των ψυχικών συναισθημάτων)

Δημιουργία ψυχονευρωτικών καταστάσεων, αίσθηση ανασφάλειας και άγχους, αλλοίωση του ψυχικού κόσμου, συναισθηματική διάσταση, διέγερση ή ατονία συναισθημάτων (χαρά, λύπη, αισιοδοξία, προσδοκία, απογοήτευση...)

ΗΘΙΚΟΣ  ΤΟΜΕΑΣ

(Με τρόπο επηρεάζεται η ηθικοποίηση και η ενίσχυση των ηθικών αντιστάσεων του ανθρώπου και κατά πόσο επηρεάζεται η ηθική συνείδηση του ατόμου)

Φαινόμενα ανηθικότητας, διαφθοράς, ακολασίας, υποκατάσταση της ανθρωπιάς από στυγνό κυνισμό και αδιαφορία, αδράνεια ιδανικών και κρίση αξιών και αρετών, κοινωνική δυσπραξία στην αξιοκρατική αντιμετώπιση των πολιτών, αμοραλισμός, πεσσιμισμός, μηδενισμός, απανθρωποποίηση, διάβρωση ανθρώπινης προσωπικότητας και αξιοπρέπειας

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ  ΤΟΜΕΑΣ

(Επίδραση της έννοιας στην πνευματική συγκρότηση και πληρότητα του ατόμου, στη διεύρυνση του πνευματικού ορίζοντα, στην αφύπνιση των αντιληπτικών και κριτικών του ικανοτήτων, στην εξύψωση της  νοητικής καλλιέργειας)

Πνευματική μονομέρεια, κίνδυνος αποπροσανατολισμού, πνευματική νωθρότητα και αδιαφορία, μονοδιάστατη ανάπτυξη του ατόμου με παράλληλη αδιαφορία για εσωτερική καλλιέργεια, έλλειψη πνευματικών αναζητήσεων (ð ναρκωτικά, πνευματικές αναζητήσεις που οδηγούν σε καταστροφικές επιλογές), μαρασμός επιστημών, φιλοσοφίας, αισθητικής καλλιέργειας, Τέχνης

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ - ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ  ΤΟΜΕΑΣ

(  Η συμβολή του θέματος στην αφύπνιση της κοινωνικής και πολιτικής συνείδησης και ευαισθησίας του ανθρώπου - πολίτη,  στη διαμόρφωση της κοινωνικής του συμπεριφοράς και γενικότερα στην ένταξη του στην κοινωνία και στη συμβολή του ή όχι στην πρόοδο της ή στον αποπροσανατολισμό της )

Απανθρωποποίηση, κοινωνική παθογένεια (βία, εγκληματικότητα, μαζοποίηση, περιθωριοποίηση), διοικητική αρρυθμία, τυποποιημένη κοινωνική ζωή, χαλαρότητα διατομικών σχέσεων, αναρχία, καταστρατήγηση της έννομης τάξης, αδιαφορία για το κοινωνικό σύνολο και τα κοινά προβλήματα ð υποβάθμιση ποιότητας ζωής

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΣ   ΤΟΜΕΑΣ

(Κατά πόσο το θέμα συμβάλλει στην καλλιέργεια των έμφυτων δημιουργικών τάσεων του ανθρώπου, πόσο επηρεάζει την επιλογή επαγγέλματος και με ποιο τρόπο επιδρά στην ομαλή ένταξη του στο παραγωγικό σύστημα της κοινωνίας)

Αδυναμία του ανθρώπου να αποδώσει στο χώρο εργασίας του, να καλλιεργήσει τις δημιουργικές του ικανότητες και δεξιότητες, να νιώσει τη χαρά της δημιουργίας και την αίσθηση της πληρότητας που του παρέχει η εργασία, να συμβάλει στην οικονομική πρόοδο του ίδιου και της κοινωνίας, να νιώσει ενεργό και χρήσιμο μέλος, να αναπτύξει το αίσθημα  υπευθυνότητας και ευθύνης

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ   ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Α.  ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ   ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

1.    Μαζοποιηση - Τυποποίηση , Ωφελιμισμος , Χρησιμοθηρία

2.    Αδιαφορία για τα κοινά

3.    Ατόνωση θεσμών, αξιών, ιδανικών

4.    Απανθρωποποίηση

5.    Βία, εγκληματικότητα  και   ο, τιδήποτε  αποτελεί   «καρκίνωμα» του  πολιτισμού

6.    Κατακερματισμός ανθρώπινων  σχέσεων

7.    Εξορθολογισμός της έννοιας του ανθρώπου και προσκόλληση του σε εφήμερες, υλικοκεντρικές απολαύσεις

8.    Ανισότητα, κοινωνικές διακρίσεις, καταστρατήγηση δικαιωμάτων, σύνθλιψη προσωπικότητας

9.    Δουλοπρέπεια, ασυνειδησία, παρασιτισμός, μισαλλοδοξία, εκμετάλλευση αδυνάτων, πνευματικός μαρασμός

10.Αδιαφορία για τα κοινά, πόλεμοι, διαφθορά, εξαθλίωση κατώτερων κοινωνικών ομάδων και λαών, εξειδίκευση ð πνευματική μονομέρεια.

11.o  αλλοτριωτικός και αποπροσανατολιστικός χαρακτήρας της ζωής, οι αξίες που προάγει

{εκμηδενισμός, υλικοκεντρισμός, κολακεία, ανισοτιμία, υλική ευδαιμονία}

12.διάβρωση της ανθρώπινης προσωπικότητας ð αλλοτρίωση, επικοινωνιακό αδιέξοδο, περιθωριοποίηση, επικράτηση ατομοκεντρισμού αντί του αλτρουισμού, υποβάθμιση συλλογικής δραστηριότητας

13.σύγχρονος - εξουθενωτικός ρυθμός ζωής  αποστασιοποιεί τον άνθρωπο από τις κοινωνικές διεργασίες και τον καθιστά πλέον απλό θεατή των δρώμενων

14.ελλιπής λειτουργία των φορέων κοινωνικοποίησης  και έλλειψη ανθρωποπλαστικής και ανθρωπιστικής παιδείας σε συνδυασμό με την έλλειψη καλλιέργειας εσωτερικής και κατάλληλης αγωγής

15.απομόνωση, μοναξιά ð αντικοινωνική  συμπεριφορά,  αδυναμία  ολοκλήρωσης.

16.μετατροπή του ατόμου σε παθιασμένο κυνηγό ιδανικών  ð οδηγείται σε χιμαιρικές αναζητήσεις

17.κυνικός αποδέκτης του ρεαλισμού ð εμπορευματοποίηση ανθρώπινης επικοινωνίας  και μετατροπή της σε αντικείμενο ανταλλαγής

18.κλίμα ανασφάλειας, χαλάρωσης, συμβατικότητας, επιφυλακτικότητας

19.νέκρωση επικοινωνιακής λειτουργίας ð προσβολή αξιών και ιδανικών,  πνεύμα  ωφελιμισμού και  χρησιμοθηρίας

20.κοινωνική συμπεριφορά που αποκλίνει από το μέσο υγιή  όρο  και εμφάνιση αντικοινωνικών εκδηλώσεων

21.τα άτομα ακολουθούν φυγόκεντρη διαδικασία

22.δοκιμασία της κοινωνικής συνοχής ð τα κοινωνικά  θεμέλια γίνονται ευάλωτα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ   ΗΘΙΚΗΣ ΤΕΛΜΑΤΩΣΗΣ (μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως αίτια για τη γέννηση ενός προβλήματος ή ως αποτελέσματα - συνέπειες της δράσης του θέματος που αναλύουμε)

F  ΄Ελλειψη  επικοινωνίας, συνειδησιακός βιασμός προσωπικότητας, παραγκωνισμός αυτοέκφρασης  και  έλλειψη  πλουραλισμού απορριψη ανθρωποκεντρισμού,

F  αντιθέσεις του σύγχρονου πολιτισμού,  χλιδή # υποσιτισμός, φαυλότητα  και ασυνέπεια της ηθικής ζωής 

F  επιβολή ύλης  έναντι του πνεύματος , αποπροσωποποίηση, πεσσιμισμός , αμοραλισμός .

F  πολιτιστική ανισομέρεια  εξαιτίας της υλικής υπερτροφίας και της πνευματικής ατροφίας

ΛΥΣΕΙΣ

1.   ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ

ΘΕΤΙΚΑ		ΑΡΝΗΤΙΚΑ
Υπόληψη	Αγωνιστικότητα	Αναξιοπρέπεια	Απερισκεψία
Αξιοπρέπεια	Προνοητικότητα	Ανειλικρίνεια	Επιπολαιότητα
Ηθικότητα	Διαλλακτικότητα	Ανηθικότητα	Αυταρχικότητα
Προσήνεια	Σταθερότητα	Φαυλότητα	Συκοφαντία
Επιείκεια	Αυτοπεποίθηση	Υποταγή	Αδράνεια
Εχεμύθεια	Ρεαλιστικότητα	Νοσηρή φαντασία	Μνησικακία
Συνέπεια	Κοινωνικότητα	Παθητικότητα	Απαισιοδοξία
Δημιουργική δραστηριότητα		Δογματικότητα

            Μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε ως θετικά ή αρνητικά στοιχεία στη διαμόρφωση προσωπικότητας, αλλά και ως αίτια ή λύσεις

2.   ΑΞΙΕΣ  ΖΩΗΣ  ΚΑΙ   ΑΡΕΤΕΣ

            Τα   κοινωνικά φαινόμενα  και οι κοινωνικοί θεσμοί στην προσπάθεια τους να  βρούν ηθική και θεωρητική δικαίωση και υποστήριξη, εμπνέουν και ορίζουν ορισμένες αρχές, απόψεις [αξιες ζωής], που η παραδοχή τους από τα άτομα τις καθιερώνει ως αρετές και η αποδοχή τους σημασιολογεί την ένταξη των ανθρώπων στη ζωή .

            Ως αξίες και αρετές μπορούμε να σκιαγραφήσουμε :

·      αγάπη ζωής, χαράς κι ευτυχίας, σεβασμός ατομικής αξιοπρέπειας και ελευθερίας συνείδησης, αξιοκρατία, ατομική πρωτοβουλία, δικαιοσύνη

·      πατριωτισμός, διεθνισμός, ανθρωπισμός, ειρήνη

·      μόρφωση, πολυμέρεια

·      σεβασμός και αγάπη της ανθρώπινης δημιουργίας, ανθρώπινες σχέσεις κι επικοινωνία, ευγένεια, αλληλοσυνεργασία, αλληλεγγύη, αλτρουισμός, φιλαλληλία

·      σεβασμός της προσωπικότητας του άλλου, καθώς είναι ενεργό μέλος ενός ευρύτερου κοινωνικού συνόλου, συνεργασία, υπευθυνότητα, αξιοκρατία, δικαιοσύνη, ελευθερία, δημοκρατικό πολίτευμα, συμμετοχή στα κοινά

·      αγάπη εργασίας, αισιοδοξία, εργατικότητα, προγραμματισμός, αγωνιστικότητα 

·      ρεαλισμός, χρέος και συναίσθηση, φιλομάθεια, αυτοέλεγχος και κριτική

·      αντοχή, εξειδίκευση, ηρεμία, προοδευτικότητα, αντίληψη, ευρηματικότητα .

            Η αποδοχή των παραπάνω αξιών και αρετών οδηγεί στην πρόοδο και στην ευημερία της κοινωνίας και ειδικότερα στην ατομική επιτυχία, αφού ο άνθρωπος είναι αναπόσπαστο και πρωταρχικό μέλος του κοινωνικού συνόλου.

ΘΕΩΡΙΑ ΕΚΘΕΣΗΣ

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΩΝ

Α.      Πέρασμα στα ΑΙΤΙΑ ενός φαινομένου κοινωνικής παθογένειας

1.ΘΕΜΑ: Οι διαπροσωπικές σχέσεις σήμερα φθίνουν’ να εντοπισθούν τα αίτια του προβλήματος

Η κρίση των διαπροσωπικών σχέσεων έρχεται ως αποτέλεσμα διαφόρων υποκειμενικών και αντικειμενικών παραγόντων που ο καθένας χωριστά αλλά και η συντονισμένη δράση όλων δημιουργούν εκείνες τις προϋποθέσεις που οδηγούν στο πρόβλημα και προκαλούν την έντονη επίδραση του στον άνθρωπο. Η αναζήτηση των αιτιατών σχέσεων πρέπει να γίνει πρωταρχικός στόχος, αν θέλουμε να εξαλείψουμε το πρόβλημα

2.ΘΕΜΑ:  Ο υπερκαναλωτισμός και τα γενεσιουργά του αίτια

Η εκδήλωση ενός φαινομένου, η εμφάνιση μιας παθολογικής κατάστασης δημιουργείται μεσα από μια σειρά γενεσιουργών λόγων και παραγόντων που οφείλονται είτε σε υποκειμενικά ή σε αντικειμενικά αίτια. Η μελέτη και των δύο θα μας οδηγήσει στη διεισδυτικότερη ανάλυση τους και κατ’ επέκταση στην καλύτερη μελετη και εξάλειψη τους

Β.      Πέρασμα στις ΣυνΕπειεΣ

1. ΘΕΜΑ:  Οι συνέπειες ενός πολέμου

            Κάθε προϊόν της ανθρώπινης δραστηριότητας έχει δύο όψεις’ τη θετική και την αρνητική. Η γένεση ενός πολέμου, όμως, έχει μόνο μία όψη και δυστυχώς καθόλου ευοίωνη για την ανθρωπότητα. Ο πόλεμος, αποτέλεσμα της ανθρώπινης  φαυλότητας, της ανθρώπινης ματαιοδοξίας  επισείει  μία σειρά από αρνητικές καταστάσεις που πρέπει να αναφερθούν για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το μέγεθος της καταστροφικότητας του.

           

2. ΘΕΜΑ:  Αστυφιλία’ να διερευνηθούν οι συνέπειες της

            Η ολοκληρωμένη μελέτη του θέματος απαιτεί και τον προσδιορισμό των αποτελεσμάτων, των επιπτώσεων που προκαλεί και αναμφίβολα επιδρούν σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο, αφού η επίδραση του εξακτινώνεται σε κάθε δραστηριότητα, σε κάθε έκφανση της συλλογικής ζωής.

           

Γ.      Πέρασμα στις ΛΥΣΕΙΣ - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

            1.  ΘΕΜΑ: Οι διαπροσωπικές σχέσεις σήμερα φθίνουν’ να εντοπισθούν τα αίτια του προβλήματος

Η συνειδητοποίηση της αξίας και της σημασίας  των διαπροσωπικών σχέσεων, ο ρόλος που διαδραματίζουν στην επίτευξη των στόχων της κοινωνίας μας ωθεί, αφού ήδη βρίσκονται σε φθίνουσα πορεία, στην αναζήτηση και λήψη των αναγκαίων μέτρων προκειμένου να συνεχίσουμε την πορεία της δημιουργίας και της προόδου

2.  ΘΕΜΑ:  Αναφέρατε στις λύσεις που πρέπει να δώσουμε για την αντιμετώπιση του προβλήματος  των ναρκωτικών

Είναι τεράστιες οι διαστάσεις του προβλήματος των ναρκωτικών  τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Επομένως, επιβάλλεται η άμεση αναζήτηση λύσεων και η λήψη αναγκαίων μέτρων τόσο σε ατομικό επίπεδο όσο και σε κοινωνικό, αν θέλουμε αν εξαλείψουμε ένα πρόβλημα  με τρομερές  επιπτώσεις όχι μόνο στο άτομο αλλά και στην ίδια την κοινωνία, στο μέλλον του ίδιου του κοινωνικού συστήματος

 

 

Δ. Πέρασμα από τον ΥΛΙΚΟ στον ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ τομέα

            1.  ΘΕΜΑ:  Η παιδεία ως παράγοντας υλικής, πνευματικής και ηθικοκοινωνικής προόδου ατόμου και κοινωνιών.

            Η παιδεία, ως  κοινωνικό σύστημα  που αποβλέπει στην ολόπλευρη καλλιέργεια του ανθρώπου, στόχο δεν έχει μόνο την ικανοποίηση των υλικών - βιοτικών αναγκών του ατόμου αλλά  και την πληρότητα της ανθρώπινης οντότητας, την οποία ο άνθρωπος  αποκτά καλλιεργώντας και το πνευματικό και ψυχικό του κόσμο

           

2.  ΘΕΜΑ: Ελεύθερος χρόνος  και  συμβολή του στην πνευματική και ηθική πλήρωση του ατόμου

          Ο άνθρωπος, ως οντότητα πνευματική και ηθική, έχει ανάγκη όχι μόνο την ικανοποίηση των βιολογικών του αναγκών, αλλά και των παραμέτρων εκείνων που η εκπλήρωση τους  συμβάλλει στην αρτιότερη και απρόσκοπτη αναβάθμιση του ανθρώπινου νου  και της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης και πληρότητας

Ε. Πέρασμα στην αντιθετη πλευρα (εξ’ αντιθέτου  ανάπτυξη)

            1. ΘΕΜΑ:  Θετικά και αρνητικά  της εξειδίκευσης

            Για να προσεγγίσουμε, όμως, ολοκληρωμένα το θέμα και να κατανοήσουμε τη σημασία  και τις επιδράσεις του οφείλουμε να επισημάνουμε και τους παράγοντες εκείνους που οριοθετούν την πληρότητα του και υπαγορεύουν την πολύπλευρη πολυπλοκότητα  του.

           

2. ΘΕΜΑ:  Η έννοια και η «δράση» της ελευθερίας

            Η ανάδειξη και η προβολή της αξίας και της αναγκαιότητας του θέματος μπορεί να  γίνει κατανοητή και από την αντίθετη πλευρά, την έλλειψη (ή την υπερβολή)  που δημιουργείται και απορρέει από την ίδια το έννοια. Έτσι η αξία και η σημασία  των αγαθών που απορρέουν  καταφαίνεται και από τα προβλήματα που συνεπάγεται η απουσία  ή  η  υπερβολική τους  χρήση.

ΣΤ. Πέρασμα από τα  θετικα  στα  αρνητικα

          1. ΘΕΜΑ: Θετικά και αρνητικά εξειδίκευσης

            Η εξειδίκευση θα αποτελούσε την καλύτερη λύση για την αποτελεσματικότερη δραστηριοποίηση του ατόμου, αν δεν συνοδευόταν και από ποικίλα προβλήματα, που απορρέουν από τη μονόπλευρη δραστηριότητα του ατόμου

           

2. ΘΕΜΑ:  Θετικά  και αρνητικά της τεχνολογικής ανάπτυξης

            Ο άνθρωπος στην προσπάθεια του να βελτιώσει τη στάθμη της ποιότητας ζωής του παρέβλεψε ορισμένους παράγοντες οι οποίοι όχι μόνο δεν συμβάλλουν στην αναβάθμιση της ζωής του αλλά αντίθετα την υποβαθμίζουν και την καταρρακώνουν. Έτσι, η τεχνολογία δεν επέφερε μόνο θετικές επιδράσεις στη ζωή μας αλλά  και μια πληθώρα  προβλημάτων που οφείλουμε να εξετάσουμε για την πληρέστατη κατανόηση και ερμηνεία  της ανθρώπινης συμπεριφοράς και δραστηριότητας.

ΑΡΧΙΚΗ

ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

Η άλωση της Κωνσταντινούπολης, στα 1453, σημαίνει για τον Ελληνισμό την έναρξη μιας μακράς περιόδου ζωής κάτω από ξένη κυριαρχία. Το μεγαλύτερο τμήμα του ελληνικού χώρου, μετά το 1453, κατέχεται από τους Οθωμανούς Τούρκους ενώ ένα άλλο τμήμα του, κυρίως νησιωτικό βρίσκεται κάτω από  την κυριαρχία διαφόρων λατινικών στοιχείων, κυρίως  των Βενετών. Και ενώ στις βενετοκρατούμενες περιοχές ο Ελληνισμός θα ζήσει κάτω από φεουδαρχικό καθεστώς και θα δεχτεί πολλές δυ­τικές επιδράσεις, στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα, κάτω από συνθήκες ασύγκριτα σκληρότερες, θα προσπαθήσει μετά το πρώτο πλήγμα να ανασυγκροτηθεί, να διατηρήσει την πολιτιστική του οντότητα, την ιδιαιτερότητα του. Σ' αυτή του την προσπάθεια ο Ελληνισμός στηρίχτηκε κύρια στην Εκκλησία ιδιαίτερα τους πρώτους αιώνες και στο κοινοτικό του σύστημα. Η Εκκλησία, που δεν έχασε ποτέ την οργάνωσή της, βοήθησε τον Έλληνα να διατηρήσει το πολιτιστικό του πρόσωπο και ιδίως τη γλώσσα του. Παράλληλα, η κοινοτική αυτοδιοίκηση του δημιούργησε συλλογική συνείδηση. Ήδη, στα μέσα του 16ου αιώνα, μετά το βαθύ σκοτάδι, τα πρώτα συμπτώματα μιας αναγέννησης εμφανίζονται στον ορίζοντα.

Ο Ελληνισμός τη στιγμή της ρωμαϊκής κατάκτη­σης (2ος αιώνας π.Χ.) αποτελούσε μια ιστορική ενό­τητα. Ρώμη, Βυζάντιο και Χριστιανισμός συνέβαλαν στη διάδοση της οικουμενικής ιδέας, αυτό όμως δε σημαίνει ότι έπαψε, έστω εξαιτίας των γλωσσικών διαφορών, να υφίσταται η εθνολογική διάκριση ανάμεσα στους λαούς της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας αρχικά και της Βυζαντινής αργότερα. Η ιδέα της αυ­τοκρατορικής οικουμενικότητας, που επικρατούσε στο Βυζάντιο, κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας συγχωνεύτηκε με την ιδέα της Ορθοδοξίας, του γέ­νους, που σημαίνει το σύνολο των ορθόδοξων χρι­στιανικών λαών που ζουν στο πλαίσιο της Οθωμανικής   αυτοκρατορίας, ανεξάρτητα   από   φυλετική προέλευση.

Η ελληνική εθνότητα αρχίζει να αποκτά την πρώ­τη αμυδρή συνείδηση του εαυτού της από το 12ο αιώνα, όταν αρχίζει να απειλείται η εδαφική ενότητα του Βυζαντίου και διαγράφεται σαφέστερα μετά το 1204, με την πάλη Ελλήνων και Φράγκων.

Η πλή­ρης αφύπνιση της εθνικής ιδέας πραγματοποιείται στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αιώνα με την επίδραση του ευρωπαϊκού διαφωτισμού, της γαλλικής επανάστασης και των αστικών στρωμάτων του παροικιακού ελληνισμού. Η αρχή των εθνοτή­των, που κυριαρχεί την εποχή αυτή στην Ευρώπη, θα αντιπαραταχτεί στο οικουμενικό πνεύμα του Βυ­ζαντίου και στον τοπικισμό· τελικά θα κατισχύσει και θα οδηγήσει κατά την περίοδο της επανάστασης του 1821 και σ' όλο το 19ο αιώνα στην εδραίωση της εθνικής συνείδησης.

Η νεοελληνική εθνότητα, σε μια διαδρομή αιώ­νων, ενσωμάτωσε διάφορα αγροποιμενικά φύλα, που μετακινήθηκαν σταδιακά, κυρίως ειρηνικά, προς Νότο: Σλάβους (από τον 7ο αιώνα), Αλβανούς (πριν από το 12ο αιώνα) και Βλάχους (λατινόφωνους Έλ­ληνες και μη). Ακόμη, αφομοίωσε πολιτιστικά στοι­χεία, κυρίως γλωσσικά, που παρέλαβε από τα παρα­πάνω φύλα και από τους Τούρκους, τους Φράγκους και τους Βενετούς, με τους οποίους συμβίωσε για πολλούς αιώνες.

ΙΣΤΟΡΙΑ

ΑΝΤΙ  ΠΡΟΛΟΓΟΥ

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ  ΠΑΠΑΡΗΓΟΠΟΥΛΟ & ΣΤΟΝ ΣΠ.  ΖΑΜΠΕΛΙΟ

Η ανάδειξη της ελληνικότητας του Βυζαντίου στο έργο του Σπ. Ζαμπέλιου υπήρξε το πρώτο βήμα στην προσπάθεια ανασκευής της θεωρίας του Φαλμεράγιερ. Υποστηρίχθηκε ότι ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός δεν είχε σβήσει, αλλά είχε μεταπλαστεί δημιουργικά κατά τη συνάντησή του με το χριστιανισμό που συντελέστηκε στο πλαίσιο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Με το Ζαμπέλιο τέθηκαν οι βάσεις για τη συγγραφή μιας συνολικής εθνικής ιστορίας, για την αφήγηση του παρελθόντος μέσα από την αδιάσπαστη πορεία του ελληνικού έθνους από τα αρχαία χρόνια έως το 19ο αιώνα.

Το μεγαλεπίβολο έργο ανέλαβε και ολοκλήρωσε ο Kωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, ο οποίος για το λόγο αυτό θεωρείται ο θεμελιωτής της ελληνικής εθνικής ιστοριογραφίας. Η ανασκευή των θεωριών του γερμανού ιστορικού υπήρξε ο σκοπός στον οποίο αφιέρωσε την επιστημονική του δράση. Στο περίφημο έργο του «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι των νεοτέρων», που δημοσιεύθηκε σε πέντε τόμους από το 1860 έως το 1874 συλλαμβάνει και συγγράφει μια συνολική εθνική ιστορία. Στο έργο αυτό υιοθετεί την τριμερή περιοδολόγηση που είχε ήδη εισηγηθεί ο Σπ. Ζαμπέλιος (αρχαίος Ελληνισμός, μεσαιωνικός Ελληνισμός, νέος Ελληνισμός) και τη χρησιμοποιεί ως εργαλείο για την αφήγηση της πορείας του ελληνικού έθνους στο διάβα των αιώνων.

Παπαρρηγόπουλος και  Ζαμπέλιος έθεσαν τις βάσεις για τη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας της νεοελληνικής κοινωνίας με στόχο την τόνωση της εθνικής αυτογνωσίας.

 

ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ  ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ Εποχή Λίθου Εποχή Χαλκού Νεολιθική Εποχή	400.000 π. Χ
ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
Γεωμετρική περίοδος	10ος- 8ος αι. π. Χ
Αρχαϊκή περίοδος	8ος- 6ος αι. π. Χ
Κλασική περίοδος (ακμή αθηναϊκής δημοκρατίας, χρυσός  αιώνας Αθήνας, πολιτιστική και πνευματική ανάπτυξη ελληνικού κόσμου)	5ος- 4ος αι. π. Χ
Ελληνιστική περίοδος (εκστρατεία Μ. Αλεξάνδρου, ελληνιστικός κόσμος)	336 – 146 π. Χ
Ρωμαϊκή περίοδος (ρωμαϊκή κυριαρχία, η Ελλάδα ρωμαϊκή επαρχία)	145  – 330 μ. Χ
ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ	330 - 1453
ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ	1453 - 1821
ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ
Συγκρότηση ελληνικού κράτους	1821 – 1897
Επέκταση  ελληνικού  κράτους	1897 - 1922
Ελλάδα Μεσοπολέμου και Β’ Παγκοσμίου	1923 - 1945
Σύγχρονη Ελλάδα	1945 – 2005

Η (απ)αξία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων: μια πληγή που ματώνει .. .

Γυμνός και ανυπεράσπιστος ήρθε ο άνθρωπος στη γη΄ Ανυπεράσπιστος αντίκρυ στα στοιχεία της φύσης αλλά και στα άλλα όντα που είχε απέναντί του. Ανακάλυψε όμως με το πέρασμα των χρόνων ότι έχει δικαιώματα, ότι η ζωή του δεν είναι ευτελής, ότι μπορεί και πρέπει να απαιτεί τη διαφύλαξη της αξιοπρέπειάς του, να υπερασπίζεται και να θωρακίζει κάθε δικαίωμα που δεν είναι τίποτε άλλο παρά τα στοιχεία εκείνα που υπάρχουν μέσα μας, είναι έμφυτα και φυσικά αποτελούν τη ειδοποιό διαφορά μας από τα άλογα όντα

Η Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που προκηρύχθηκε σε ένα ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης, στις 10 Δεκεμβρίου 1948, αποτελεί το «κοινό ιδανικό στο οποίο πρέπει να κατατείνουν όλοι οι λαοί και τα έθνη. Τα ανθρώπινα δικαιώματα μαζί με τις θεμελιώδεις ελευθερίες, μας επιτρέπουν να αναπτύξουμε πλήρως και να χρησιμοποιήσουμε τις ανθρώπινες αρετές, τη νοημοσύνη μας, τα ταλέντα και τη συνείδησή μας και να ικανοποιήσουμε τις πνευματικές και άλλες ανάγκες μας.

Και όμως, η ανθρωπότητα μοιάζει με στρουθοκάμηλο, που κρύβει το κεφάλι της στα φτερά της αφήνοντας το καταματωμένο, γεμάτο «κοινωνικές πληγές» σώμα της, εκτεθειμένο σε κοινή θέα. Οι αναρίθμητες πληγές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τη μια δεν ξορκίζονται με τις πολλές σελίδες των διεθνών συμβάσεων που λαμβάνουν χώρα στις διασκέψεις, αρκετά μακριά από εκεί που στήνεται το σκηνικό της ανθρώπινης τραγωδίας. Από την άλλη, σε κάθε γωνιά της γης, άνθρωποι διαδηλώνουν και αγωνίζονται κατά της αδικίας, υπερασπιζόμενοι τη διαφύλαξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Εκτελέσεις… ακόμα και χωρίς δίκη ή δίκες «στημένες», εξαφανίσεις και βασανιστήρια αντιρρησίες συνείδησης, παραβιάσεις από ομάδες ασφαλείας ή περιφρούρησης του νόμου!!, κοινωνική και οικονομική καταπίεση, κοινωνικός αποκλεισμός αποτελούν γεγονότα και καταστάσεις που στραγγαλίζουν το δικαίωμα στη ζωή, το δικαίωμα στη διαφορετικότητα. Οι όποιες αποφάσεις της Διεθνούς Αμνηστίας οδηγούνται στο κρεβάτι του Προκρούστη, ανάλογα βέβαια με την αντίληψη των απανταχού κρατούντων για το πώς αντιλαμβάνονται τη νομιμότητα και τη νομιμοφροσύνη, την απονομή της δικαιοσύνης.

Εκρηκτική, όμως, διάσταση παίρνουν τα ανθρώπινα δικαιώματα στο διεθνή χώρο με τη μορφή της προστασίας των θρησκευτικών, γλωσσικών και εθνικών μειονοτήτων, αντιφυλετικών διακρίσεων και επιδιώξεων αποσχίσεων και ανακήρυξης ανεξαρτησιών. Και είναι βέβαια ορθό να πρεσβεύει κάποιος το δικαίωμα στη διαφορά, καθώς προστατεύεται η πολιτιστική ιδιαιτερότητα και παράδοση ορισμένων χωρών και διασφαλίζεται η ποικιλία πολυπολιτισμικής έκφρασης στο πλαίσιο μιας ενιαίας πολυπολιτισμικής ανθρωπότητας, αλλά μέχρι ποιο σημείο; Αυτή η τάση ατομοκεντρισμού, άσχετα από τη ορθότητά της, τείνει να δημιουργήσει νέες εστίες διχοστασιών, που συνδέονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Και όπως τόνιζε ο Adenauer «Ζούμε όλοι κάτω από τον ίδιο ουρανό, αλλά δεν έχουμε όλοι τον ίδιο ορίζοντα»

Στο σημείο αυτό γεννιέται και ένα ακόμα πρόβλημα’ ως ποιο βαθμό και υπό ποιες προϋποθέσεις οι εθνικές μειονότητες έχουν δικαίωμα αυτοδιάθεσης; Γιατί στη Κύπρο δεν αναγνωρίστηκε αυτό το δικαίωμα, γιατί οι Κούρδοι ή οι Παλαιστίνιοι αγωνίζονται για το αυτονόητο δικαίωμα της αυτοδιάθεσης και, σε πολλές περιπτώσεις, οι αγώνες τους χαρακτηρίζονται ως εγκλήματα και επικρίνονται από το Διεθνές Δίκαιο; Να δεχθούμε την υπερβολική άποψη «υπάρχει απόλυτη ελευθερία των λαών να κάνουν ό,τι ακριβώς θέλουν οι ισχυροί και κραταιοί;»

 Η αποστέρηση, λοιπόν,  των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών δεν είναι μόνο μια ατομική και προσωπική τραγωδία αλλά επίσης δημιουργεί συνθήκες κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής, ενσπείροντας τη βία και τη σύγκρουση μέσα και μεταξύ κοινωνιών και εθνών.

Βέβαια, ως αντίλογο θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί, προτάσσοντας το 10^ο  άρθρο της Διακήρυξης, το οποίο αναγνωρίζει σε όλους «με πλήρη ισότητα» το δικαίωμα να εκδικάζεται η απόφασή τους σε ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, ότι η θεσμική κατοχύρωση των δικαιωμάτων έχει λάβει οικουμενική διάσταση και καθημερινά καταβάλλονται προσπάθειες για την απαρέγκλιτη τήρηση και εφαρμογή τους.

Θα μπορούσαμε να αντιτάξουμε σε αυτή την Οικουμενική διάσταση στο σεβασμό των δικαιωμάτων του ανθρώπου ότι μπορεί να αξιολογηθεί θετικά μόνο αν η διεθνής δικαιοσύνη συνεισφέρει με ταχύτερους ρυθμούς στην εξυγίανση της κατάστασης. Άλλωστε, είναι θέμα ευθυκρισίας η σωστή διευθέτηση και διαχείριση του χρόνου για να αποφευχθεί το φαινόμενο να παρουσιάζονται υπερήλικοι στα δικαστήρια για να δικαστούν, δεκαετίες μετά τα γεγονότα, ενώ τα επιχειρήματα της επιείκειας βαραίνουν εξαιρετικά.

Ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια «αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της ειρήνης στον κόσμο», όπως δηλώνει η πρώτη πρόταση της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Και μια  κοινωνία δεν κρίνεται πολιτισμένη με βάση τα υλικά αγαθά. Κριτήριο ωριμότητας μιας κοινωνίας δεν είναι η αύξηση της δύναμης αλλά της αυτογνωσίας και του αυτοελέγχου της, η δυνατότητα να παρέχει, να υπερασπίζει την ποιότητα ζωής των πολιτών της, αλλά και να καταδικάζει έμπρακτα κάθε παραβίασή τους. Κοινωνίες που μετατρέπουν τους πολίτες σε υπηκόους, που αδιαφορούν για το «είναι» και ενδιαφέρονται για το «φαίνεσθαι» οδηγούνται στην αυτοκαταστροφή.

 Η ίαση είναι γνωστή’ μόνο η παιδεία– με την αρχαιοελληνική διάσταση του όρου- μπορεί να συνεισφέρει, να καλλιεργήσει ιδεώδη ανθρωπιστικά και αξίες πανανθρώπινες.

      «Φτάνει να μισήσει ένας άνθρωπος έναν άλλο άνθρωπο για ν’ απλωθεί σιγά σιγά το μίσος σ’ ολάκερη την ανθρωπότητα» έλεγε ο Ζαν – Πόλ Σαρτρ. Ας αντιτάξουμε το «ουκ έστι Σκύθης, Ελλην ή βάρβαρος» για να ευελπιστούμε σε μια κοινωνία όπου ο άνθρωπος θα απολαμβάνει το δώρο της δημιουργίας΄ την πλήρη ισοτιμία, ισονομία  και  αξιοκρατία, όπως  διατυπώθηκαν για πρώτη φορά στο «Επιτάφιο» του Περικλή.